عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
40
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
اجراى آن مقاصد حسنهء مقدسهء خودمان را چنان ديديم كه علامتى از مزيد اعتماد و مراحم قلبيهء خودمان نسبت به شما اظهار فرموديم تا بر همه واضح شود كه قدر خدمات گذشته شما در نظر ما به چه درجه است و حق آن را دانستهايم . لهذا اول نشان تمثال همايون خودمان را زيب سينهء شما فرموديم و جبهء تمام دور مرواريد با شمسهء برليانت شرابهدار را كه از ملابس مخصوص خودمان است بر آن ضميمه كرديم تا « 1 » دلايل مراحم قلبى ما نسبت به شما بر عموم چاكران آشكار گردد . هفدهم ربيع الاول 1314 در قصر سلطنتآباد دستخط خودمان مرقوم شد . سان قزاق در خاكپاى مبارك در روز بيستم شهر ربيع الاول ( 1314 ) ، اعلىحضرت شهريارى به اردوى بريگاد « 2 » قزاق كه موافق سنواتى در تابستانها در حوالى قصر قاجار اردو مىزنند تشريف برد . كلنل كاساكوفسكى فرمانده و رئيس قزاق جمعى را نيز دعوت كرده سواره قزاق را از سان خاكپاى مبارك گذارانيد . « 3 » صاعقه در كرمانشاهان در دويم ماه صفر المظفر ( 1314 ) ، ناگاه يك صداى عظيمى مثل صداى توپ از طرف سنجابى آمده ، قريب ربع ساعت دنبالهء آن صدا امتداد داشت . از اين صدا ، يك بدنه ديوار قلعهء چقارضا - كه از سابق شكست داشت - خراب شده و تا كرند هم آن صدا رسيد . گويا سببش صاعقه بود كه از هوا به زمين ساقط شد . زلزله در آذربايجان روز چهاردهم ربيع الاول ( 1314 ) ، زلزلهء بسيار سختى در تبريز و محال آذربايجان شده لكن آسيب و ضررى نرسانيد .
--> ( 1 ) . متن : با دلايل . ( 2 ) . Brigade به معناى تيپ . ( 3 ) . شرح بسيار دلپذيرى در باب قشون ايران در كتاب خاطرات همين كلنل كاساكوفسكى آمده است ( خاطرات كلنل كاساكوفسكى ، ترجمه عباسقلى جلى ، چاپ 1344 ) .